Ultra bewerkt eten, nog slechter dan gedacht.

In november 2025 publiceerde The Lancet een omvangrijke drieluik over de impact van ultra-bewerkte voedingsmiddelen (UPF) op de menselijke gezondheid — én het blijkt dat de consequenties ernstiger zijn dan velen denken.

Wat zijn UPF’s?

Ultra-processed foods betreffen voedingsmiddelen die sterk industrieel bewerkt zijn; ze bestaan vaak uit goedkope grondstoffen en bevatten meerdere additieven zoals smaakversterkers, zoetstoffen, conserveermiddelen, kleurstoffen of textuurverbeteraars. 
Denk aan: snacks, kant-en-klaarmaaltijden, frisdranken, bewerkte vleeswaren, ontbijtgranen, en veel andere “gemakkelijke” etenswaren.
Het probleem: het gaat niet enkel om voedingswaarden (vet, suiker, zout), maar om hoe de bewerking, additieven en samenstelling de gezondheid fundamenteel belasten. 

Wat zegt het onderzoek? De feiten op een rij

• De Lancet-serie bundelde resultaten van meer dan 100 studies over lange termijn en vond dat in 92 daarvan een hoger risico op chronische ziekten, vroegtijdige sterfte of andere gezondheidsproblemen geassocieerd was met veel UPF-consumptie. 

• Studies tonen verbanden met obesitas, hart- en vaatziekten, type 2 diabetes, chronische nierziekte, kanker en zelfs geestelijke gezondheid — zoals depressie of cognitieve problemen. 

• Diëten die sterk leunen op UPF blijken de neiging te hebben tot hogere calorie-inname, deels door “hyper-palatability” (ze smaken makkelijk, je eet er meer van) en lage verzadiging. 

• Bovendien verdringen UPF’s vaak voedzame voeding — zoals groenten, fruit, peulvruchten, volkoren producten — wat leidt tot micronutriënt-tekorten, minder vezels en onvoldoende eiwit, vezels of gezonde vetten. 

Problematische additieven: meer dan alleen calorieën

De Lancet-serie benadrukt dat de risico’s van ultra-bewerkte voedingsmiddelen niet alleen voortkomen uit suiker, zout of vet, maar vooral uit additieven en industriële bewerkingsprocessen. Sommige van deze stoffen zijn op zichzelf niet direct “giftig”, maar ze kunnen in het lichaam reacties opwekken die op lange termijn schadelijk blijken. Hieronder enkele additieven die in onderzoek herhaaldelijk in verband worden gebracht met negatieve gezondheidseffecten:

1. Nitriet en nitraat (E249–E252) – in vleeswaren zoals ham, bacon en salami

Nitriet wordt vaak gebruikt om kleur te behouden en bacteriegroei te remmen. Het probleem: in het lichaam kunnen nitrieten reageren met aminozuren en zo nitrosamines vormen — stoffen die door de WHO worden geclassificeerd als kankerverwekkend (vooral met betrekking tot darmkanker).
Hoe hoger de inname van bewerkte vleesproducten, hoe groter het risico.

2. Fosfaten (E338–E341) – in frisdrank, bewerkt vlees, smeltkaas

Toegevoegde fosfaten worden veel sneller opgenomen dan natuurlijke fosfaten in voedsel. Dit kan leiden tot verstoring van mineraalbalans in het lichaam, verhoogde belasting van de nieren en mogelijk een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Veel UPF’s bevatten grote hoeveelheden verborgen fosfaten.

3. Emulgatoren (bijv. E433 polysorbaat 80, E466 cellulosegom) – in ijs, kant-en-klaarmaaltijden, sauzen

Onderzoek wijst erop dat bepaalde emulgatoren de darmwand kunnen irriteren en de samenstelling van de darmmicrobiota kunnen verstoren. In dierstudies leidt dit tot laaggradige ontstekingen en metabole ontregeling. In mensen zijn associaties gevonden met inflammatoire darmziekten en obesitas.

4. Kunstmatige zoetstoffen (bijv. aspartaam, acesulfaam-K) – in light frisdrank, suikervrije snacks

Hoewel de acute toxiciteit laag is, tonen nieuwe studies dat sommige kunstmatige zoetstoffen de glucoseregulatie kunnen verstoren en de darmmicrobiota negatief kunnen beïnvloeden. Bij frequente gebruikers worden hogere risico’s gezien op metabole problemen, inclusief insulineresistentie.

5. Titaniumdioxide (E171) – in kauwgom, snoep, decoraties, sommige snacks

In meerdere landen inmiddels verboden. Reden: titaniumdioxide kan zich ophopen in lymfeklieren en vermoedelijk de DNA-integriteit beïnvloeden, wat het risico op ontstekingen en potentieel kanker verhoogt. De EU verbood het gebruik ervan in 2022.

(source: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)02322-0/fulltext)